Chauffeur, Mercedes-Benz, Future Bus

Hoe dichtbij is een zelfrijdende bus in het OV?

Welke stappen moeten er nog gezet in Nederland voordat een zelfrijdende bus, zoals de Mercedes-Benz Future Bus, ingezet kan worden in het Nederlandse openbaar vervoer? Nu deze zelfrijdende stadsbus van 12 meter lang maandag over de openbare weg in Nederland heeft gereden, lijkt de eerste hindernis richting zelfrijdend openbaar vervoer genomen. Daimler Buses/Mercedes-Benz zelf stelde maandag dat de bus pas in het volgende decennium in serieproductie wordt genomen, maar technisch gesproken is het wel mogelijk. 

Natuurlijk zijn er al enkele testen in Nederland met zelfrijdende voertuigen. In Wageningen rijden de zogenaamde WEpods al en enkele maanden terug werd bekend dat deze voertuigen ook in Appelscha gaan rijden. Hierbij gaat het echter vaak om verbindingen waar het niet meer rendabel is om traditioneel vervoer in stand te houden en het gaat hier vaak om busjes voor ongeveer 6 tot 8 personen. Is er binnen korte tijd ook ruimte voor deze grote stadsbus in het Nederlandse OV?

Infrastructuur

Het grootste probleem met de snelle invoering van zelfrijdende bussen is de ontwikkeling van infrastructuur waarop deze bussen optimaal kunnen worden ingezet. Mercedes erkent zelf dat deze Future Bus vooral geschikt is op autonome buslijnen zoals BRT, vanwege de ontwikkeling van de slimme infrastructuur en de complexiteit van zelfrijdend vervoer in het drukke verkeer. Ook op andere lijnen kan deze bus worden ingezet, maar het wordt dan steeds moeilijker en de implementatie zal langer duren.

De kansen zijn bovendien dat de bus dan zonder menselijk ingrijpen blijft stilstaan. Tijdens de pilot op de Zuidtangent was er een verkeerslicht dat niet langer werkte. Hierop kon de bus niet reageren. “De bus weet wat hij moet doen bij rood, oranje en groen licht”, aldus projectmanager bij Mercedes-Benz, Peter Schumacher. “Maar geen signaal; daar kan hij niets mee. Als de chauffeur hier niet had ingegrepen, had de bus uren stilgestaan.” Een dergelijk probleem zou ook in de stad kunnen plaatsvinden als het heel druk is. Dit demonstreerde Carlo van de Weijer onlangs ook nog met betrekking tot een zelfrijdende auto tijdens de Dag van de Rail.

Menselijk gedrag

Bovendien leken veel passagiers die tijdens de testrit van de Future Bus mee mochten rijden, het gebrek aan oogcontact tussen de chauffeur en de andere weggebruikers als een mogelijk probleem te zien. Een chauffeur kan contact leggen met een overstekende voetganger, fietser of zelfs automobilist. Op basis daarvan kan hij het oordeel vellen of hij wel of niet vertrekt of remt. Slimme infrastructuur kan dit vermogen momenteel nog niet vervangen.

Een situatie waarin dit speelt, is bij de Nederlandse bushaltes. De bus kan nu nog niet zien of een reiziger werkelijk wil instappen. Vooral op drukke bushaltes waar meerdere lijnen halteren, kan dit ervoor zorgen dat een zelfrijdende bus voor niets stopt. Ook hier is techniek echter de oplossing, zo meent Schumacher. Hij ziet wel wat in de ontwikkeling van een app waarmee reizigers kunnen aangeven dat ze willen in- of juist uitstappen. “In vergelijking met wat we hier hebben gepresteerd, is dat een vrij gemakkelijke ontwikkeling.”

Kosten

Een zelfrijdende bus is goedkoper, dat wordt vaak gezegd. De aanschafprijs van deze Mercedes-Benz Future Bus is nog onbekend, maar wel werd verteld dat de total cost of ownership – dus de kosten van aanschaf, maar ook het gebruik van de kosten en de gemaakte kosten tijdens de levensduur van de bus – volgens Daimler zeer redelijk is in vergelijking met andere bussen.

De reden daarvoor is volgens de fabrikant dat er waarschijnlijk beduidend minder sprake is van ziekteverzuim bij chauffeurs, omdat het werk minder zwaar wordt. Bovendien worden veel kosten veroorzaakt door de manier van rijden van chauffeurs. Een zelfrijdende bus zorgt voor lagere energiekosten en veroorzaakt minder behoefte aan onderhoud. Echter, van de grootst mogelijke kostenbesparing is in deze bussen nog geen sprake, aangezien er altijd een volledig opgeleide buschauffeur moet meerijden.

Veiligheid

Mercedes-Benz/Daimler is er bij de ontwikkeling van deze bus bewust mee bezig geweest om de veiligheid en het gemak voor zowel de chauffeur als de passagier te vergroten. Het is in deze bussen dus moeilijk om de chauffeur lastig te vallen of te overvallen, want de deuren zitten in het midden. Dit zorgt er echter wel voor dat er in deze bus geen mogelijkheid is om de kaartjes te controleren.

Bij de deur van deze Future Bus zit een elektronisch ticketsysteem, zodat de conventionele verkoop en controle van vervoersbewijzen onnodig wordt. Maar dit kan ook zwartrijden in de hand werken. “In Nederland zijn we nog erg gericht op ticketing in de bus, maar het zou ideaal zijn wanneer de reiziger al op de halte zijn kaartje zou moeten kopen”, aldus Mercedes-Benz woordvoerder Huub Dubbelman.

Chauffeurs

Vooral buschauffeurs en vakbonden zijn momenteel niet echt te spreken over de komst van zelfrijdende voertuigen. De angst om vervangen te worden, lijkt reëel. Als bussen echt volledig kunnen rijden zonder chauffeur, verdwijnt daarmee de noodzaak voor dit beroep. Hier is de komende tijd in deze bus in ieder geval nog zeker geen sprake van, zo verwacht Daimler. Hoewel in de kleine busjes – zoals de WEPod – geen chauffeur hoeft mee te rijden, is daar bij deze grote bus nog lang geen sprake van.

Bovendien kan een huidige buschauffeur op een zelfrijdende bus niet vervangen worden door elke andere willekeurige persoon. Er blijft voor de ondersteuning van deze bus een volledig rijbewijs nodig, want een chauffeur moet op elk moment kunnen ingrijpen. Waarschijnlijk blijft hij ook in zelfrijdende bussen eindverantwoordelijk voor een eventueel ongeluk.

Omslag voor reizigers

Het grootste probleem blijft echter de bereidheid van reizigers om in een zelfrijdende bus te stappen. Hoewel de aanwezigheid van een chauffeur daarvoor wel enigszins zal helpen, zijn er veel reizigers die momenteel liever niet in een zelfrijdend voertuig stappen; niet alleen in een zelfrijdende bus, maar ook niet in een zelfrijdende tram of metro. Hoewel het in principe veiliger is – bussen zijn nooit afgeleid of moe – blijkt het voor reizigers momenteel nog een te grote stap. Dit is echter een probleem dat hoogstwaarschijnlijk wordt opgelost naarmate zelfrijdende voertuigen meer de norm worden.

Auteur: Inge Jacobs

Inge Jacobs is vaste redacteur voor OVPro en voor Zelfrijdendvervoer.nl, het vakblad over autonome voertuigen

8 reacties op “Hoe dichtbij is een zelfrijdende bus in het OV?”

huub x|19.07.16|15:24

“Hoewel het in principe veiliger is, is het voor reizigers momenteel nog een te grote stap.” Waar is dit op gebaseerd? Roltrappen en liften hadden in het begin ook begeleiders, nu nergens meer. De metro van Lille rijdt al jaren automatisch, stapt daar niemand in?

Johan Janse|19.07.16|15:59

Jammer dat in dit artikel de Parkshuttle in Capelle a/d IJssel niet wordt genoemd. Deze bus met ruimte voor 20 personen is een Nederlandse ontwikkeling, rijdt volledig autonoom zonder chauffeur én doet dit al 15 jaar zonder problemen. We weten in Nederland nog steeds niet dat we een pareltje in huis hebben.

Léon Tebbens|19.07.16|16:45

Ik meen me te herinneren dat men vaak bij automatische metro’s een pop in de cabine zet. In de korte flits dat een metro een station binnenrijdt, zie je dan geen verschil. Tijdens de rit heb je geen zicht op de chauffeur en mis je hem of haar ook niet.
Bij een bus heb je meer tijd om de ontbrekende chauffeur waar te nemen, tijdens instappen en tijdens de rit.

Vincent Goaway|19.07.16|20:21

” De metro van Lille rijdt al jaren automatisch, stapt daar niemand in?”

Het is nogal een verschil he, een metro die over een stukje rails van halte naar halte rijdt en die je in het aller-ergste geval met de noodrem kunt stoppen, en een bus die op de weg moet blijven, ander verkeer moet ontwijken, voorrangsregels moet respecteren en moet remmen voor overstekende kinderen…

Vincent Goaway|19.07.16|20:24

“Waarschijnlijk blijft hij ook in zelfrijdende bussen eindverantwoordelijk voor een eventueel ongeluk.”

Dan zul je erniet veel chauffeur voor gaan vinden. Ze besturen het voertuig niet zelf, dus tegen de tijd dat ze zien dat de bus de verkeerde beslissing neemt zijn ze al te laat om er nog iets aan te doen.

Iets met tesla en een vrachtwagen.

Age van den Berg|20.07.16|11:37

Wat ik me afvraag waarom treinen niet zelfrijdend zijn, volgens mij zit op elke trein nog een machinist. Dit lijkt me veel eenvoudiger te automatiseren dan bussen, zou het toch juridisch lastig liggen?

Thijs Vosmeijer|22.07.16|19:14

”Wat ik me afvraag waarom treinen niet zelfrijdend zijn, volgens mij zit op elke trein nog een machinist. Dit lijkt me veel eenvoudiger te automatiseren dan bussen..”

Stel je voor dat er iemand op het spoor ligt: een machinist kan dit zien, maar een computer niet. En niet op elke trein zit een conducteur, dus dan is er geen storingsinformatie beschikbaar. Op veel verschillende aspecten is het automatiseren van treinen (en bussen) (nog) te risicovol.

Reactie op Age van den Berg.

Evert Bouws|23.07.16|16:11

Waarom toch die neiging om alles te willen automatiseren? Op de bus moeten de reizigers er op kunnen vertrouwen, dat er “bevoegd gezag” aanwezig is. Er is niets tegen om het rijden te automatiseren, maar een veilig en gastvrij OV vereist menselijke aanwezigheid.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.