Waterstofbus Qbuzz (foto: OV-Bureau GD)

‘Regionale economie krijgt impuls dankzij waterstofbussen’

Investeren in waterstofbussen is een logische keuze voor een regio die ambieert om de waterstofeconomie van Nederland te worden. De concessie Groningen Drenthe draait in die zin om meer dan alleen mobiliteit. In dit laatste deel van een tweeluik bespreekt OVPro de stand van zaken in deze concessie met het OV-bureau Groningen Drenthe. “Een groot aantal partijen zei dat we hard op weg waren naar een mislukte aanbesteding, maar we kregen uiteindelijk meer dan we vroegen.”

De nieuwe concessie ging eind 2019 meteen van start met bussen van zeven verschillende fabrikanten. Door te kiezen voor de ‘best fit for purpose’ – de kenmerken van de bus aanpassen aan de dienstregeling, in plaats van andersom – had de introductie van zero emissie-vervoer geen negatief effect op de reiziger, zegt Wilko Mol, directeur van het OV-Bureau Groningen Drenthe. “Voor elk type lijn konden we een andere strategie kiezen, zodat de dienstregeling intact kon blijven.”

Dit laat het voordeel zien dat de ontwikkelfunctie van het openbaar vervoer met het OV-bureau bij een overheidspartij ligt, zegt Fleur Gräper, voorzitter van het dagelijks en algemeen bestuur van het bureau en gedeputeerde van de provincie Groningen. “We hebben er niet alleen belang bij dat het OV goed draait omdat dit goed is voor onze portemonnee, maar ook omdat we daarmee de bereikbaarheid overeind houden van zowel de steden als het landelijk gebied, de luchtkwaliteit verhogen en fysieke ruimte besparen in binnensteden.” Met die belangen in het achterhoofd, wordt in de zoektocht ‘net een laagje dieper’ gekomen, aldus Gräper.

Tussentijds meters maken

Door de prestaties van de bussen continu te monitoren, wordt getracht al het mogelijke uit de elektrische bussen te halen. “De helft van de busvloot is nu zero emissie, de ambitie is volledig emissievrij in 2030. Dat betekent dat we de komende jaren stappen moeten maken. Hoe meer dat kan met bestaande bussen, hoe sneller we de doelstellingen kunnen realiseren. Hier zie ik ook dat het feit dat de ontwikkelfunctie bij ons als overheid lig, erg helpt om te sturen en het gesprek met Qbuzz aan te gaan. Daardoor kunnen we tussentijds meters maken en continu kansen verzilveren”, zegt Gräper.

De datagedreven systematiek die hiervoor aan de basis ligt, is een belangrijk thema in de concessie om de kwaliteit in brede zin te verbeteren. Met data kan bijvoorbeeld niet alleen de dienstregeling worden geoptimaliseerd, maar kan ook de aansluiting van hubtaxi’s en andere mobiliteitsvormen op het OV worden verbeterd. Mol: “Door de analyses die we met Qbuzz maken, weten we wie wanneer in de bus zit, waar welke vervoersbehoefte zit en aan welk knopje we moeten draaien.”

Data waren in Groningen en Drenthe afgelopen jaren al cruciaal om met ‘ultieme finetuning’ de bovengemiddelde reizigersgroei op te vangen binnen de bestaande infrastructuur. Met deze ervaring werd een voorsprong opgebouwd, die hielp om flexibel te kunnen reageren toen de coronacrisis toesloeg. “Uiteindelijk is het dezelfde vraag: hoe zorg ik ervoor dat de buscapaciteit past bij de vraag? Daarvoor gebruik je hetzelfde algoritme.” Dat maakt op- en afschalen op korte termijn makkelijker, maar daarmee is de onzekerheid over de toekomst niet weggenomen, benadrukt Gräper.

Verder dan ooit gedacht

De rol van de overheid kan voor de hele sector bepalend zijn als het gaat om investeringskracht en daarmee het behalen van de duurzaamheidsambities op korte termijn, denkt de Groningse gedeputeerde. “Ik hoop dat onze concessie daarbij kan helpen. Als je heel specifiek kijkt naar de ‘best fit for purpose’, kom je verder dan iedereen ooit gedacht heeft. Een groot aantal partijen zei dat we hard op weg waren naar een mislukte aanbesteding, maar we kregen uiteindelijk meer dan we vroegen.”

In een landelijke marktverkenning wordt het model van het OV-bureau aangedragen om zo snel mogelijk weer te kunnen aanbesteden. “Alles heeft zijn voor- en nadelen”, zegt Gräper daarover. “Voor de ene provincie is dit makkelijker te doen dan voor de ander, maar ik zou in elk geval niet terug willen. Wat ook meespeelt is dat Qbuzz bereid is samen met ons flexibiliteit op te zoeken en het avontuur aan te gaan. Daar zie ik in Nederland grote verschillen in bij vervoerders.” Mol waarschuwt om te waken voor overmoedigheid. “Als iemand zegt dat ze het ook zoals wij willen, zijn wij de eerste die op de rem trappen. Je moet niet vergeten dat wij dit al vijftien jaar doen. Om te komen waar we nu zijn, hebben we vele stappen moeten zetten.”

(Tekst gaat verder onder de foto)

Busstation Gieten Drenthe (foto: OV-Bureau GD)

Voorloper in waterstof

De sterke overheidssturing van het OV in het noorden betekent een concessie met een bredere overheidsblik. Dat maakt volgens Mol dat er keuzes gemaakt worden die vervoerders vanwege de kosten niet snel zelf zullen nemen, maar die wel nodig zijn om méér dan alleen het OV verder te helpen. Bijvoorbeeld op het gebied van waterstof, waarin het OV-bureau een voorlopersfunctie wil vervullen. “Als vervoerder maak je misschien niet snel de keuze voor waterstofbussen. Maar gezien de grotere ambitie van onze regio om het schakelpunt in de waterstofeconomie te zijn, is dit een hele logische stap.”

Waterstof is namelijk een belangrijk element in de oplossing om van aardgas af te gaan, zonder dat de chemische industrie omvalt, legt Gräper uit. De OV-sector kan dienen als eerste stap richting deze oplossing. “Als je echt kansen wilt pakken voor waterstof heb je niet alleen productie nodig, maar ook afnemers. De overheid is bij uitstek een stabiele afnemer. Dan wordt de ambitie met waterstofbussen en -treinen ineens niet zozeer een slag die van belang is voor verduurzaming van mobiliteit, maar een instap in de gegarandeerde afname in de waterstofketen.”

“Het feit dat we delegaties of bedrijven die mogelijkerwijs hier willen investeren in een waterstofbus vervoeren, maakt voor velen een verschil. Die zeggen: jullie praten er niet alleen over, jullie laten ook zien dat je dit doet. Vanuit acquisitie bekeken is het geld dat we via het OV-bureau hebben geïnvesteerd in die waterstofbussen misschien wel het beste bestede acquisitiemiddel dat we ooit hadden kunnen bedenken.”

Bredere scope

Dat neemt niet weg dat waterstof ook de oplossing kan zijn voor verdere verduurzaming van het OV. “We hebben een concessiegebied van Delfzijl tot aan Meppel en van Emmen tot aan Lauwersoog. Dan heb je te maken met busverbindingen die te veel kilometers rijden om dat nu al elektrisch te doen.” Wat de uiteindelijke verdeelsleutel tussen elektrisch en waterstof wordt, zal in grote mate worden bepaald door het prijskaartje dat daaraan hangt.

Gräper: “Maar voor ons blijft het in het bredere verhaal aantrekkelijk om in waterstof te investeren. Daarmee zorg je er niet alleen voor dat er versneld zero emissie komt, omdat je niet wacht tot elektrische bussen zover kunnen komen, maar breng je ook die impuls in de regionale economie teweeg. De scope van de overheid is hierin net wat breder dan als je dit bij de vervoerder neerlegt.”

Mobility as a Service

Dit jaar zullen bovenop de twee waterstofbussen, die al sinds 2018 rijden, twintig waterstofbussen in de dienstregeling worden opgenomen in Groningen. Volgend jaar volgen er nog eens tien in Emmen. Dit draagt ook weer bij aan de zero emissiemarkt voor touringcars, zegt Mol, net zoals de ontwikkeling naar waterstof voor kleinere busjes de taximarkt helpt. “Het zijn gave projecten om te doen, maar als doel om dingen permanent in beweging te zetten en te houden.”

Gräper sluit zich daarbij aan. Natuurlijk is ze ‘super trots’ als ze kan zeggen dat Groningen Drenthe de grootste waterstofconcessie ter wereld is. “Maar het gaat erom dat we een product leveren dat voor de reiziger echt van kwaliteit is.” De komende jaren zullen verder dan ook in het teken staan om het collectieve vervoer via Mobility as a Service (MaaS) dichter bij de mensen te brengen. “Ik denk dat dit nog veel ingewikkelder is dan de hele verduurzamingsopgave, maar op lange termijn nóg veel relevanter voor de reiziger.”

Lees ook het eerste deel van dit tweeluik met vervoerder Qbuzz: ‘OV wordt efficiënter door meerdere busleveranciers in één concessie’

MaaS is niet langer een toekomstbeeld, maar uitdagingen zijn er nog genoeg. Hoe gaan we van pilots naar een landelijk en zelfs wereldwijd systeem? Praat erover mee tijdens het online MaaS Congres op 16 en 17 maart.

Auteur: Dylan Metselaar

Dylan Metselaar is vaste redacteur voor OVPro.nl.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.