Lege tramhalte in Rotterdam

Mondkapjes in het buitenland onmisbaar bij opstart OV

Anderhalve meter afstand bewaren in het openbaar vervoer is niet werkbaar als het aantal reizigers weer zal stijgen. Daarover is het NOVB, een samenwerkingsverband van vervoerders en overheden, glashelder in een brief die het vrijdag verzond aan staatssecretaris Stientje van Veldhoven. Alternatieven zijn dus noodzakelijk. In het buitenland lijkt één maatregel unaniem te zijn omarmd: mondkapjes.

In Nederland is het gebruik van mondkapjes steeds afgewezen door het RIVM. Het zou zorgen voor ‘schijnveiligheid’ en het gebruik ervan is lastig. Bovendien is er nog steeds een tekort aan mondkapjes in Nederland. Anderhalve meter afstand houden wordt als meest veilige optie genoemd. Over de grenzen lijken ze hier anders over te denken. Een groot aantal landen in Europa en in China zijn het openbaar vervoer weer aan het opstarten. Bedekking van mond- en neus is in deze landen verplicht of wordt in ieder geval sterk aangeraden.

Mondkapjes

In Nederland is onlangs aan alle sectoren gevraagd om invulling te geven aan de 1,5 meter-samenleving. De OV-sector heeft meteen een belangrijke kanttekening geplaatst bij die verplichte afstand. De capaciteit in het OV loopt daardoor exorbitant terug, wat gevolgen heeft voor de OV-inkomsten en nauwelijks te handhaven zal zijn. In bussen en trams is het verder zo goed als onmogelijk om anderhalve meter afstand te houden – reizigers moeten in- en uitstappen en door een bus wandelen naar hun zitplaats en de deur.

Om die reden dienen alternatieven onder de loep genomen te worden. Het kabinet heeft inmiddels aan het OMT gevraagd de kansen voor mondkapjes te onderzoeken. Maar het wiel hoeft niet compleet opnieuw uitgevonden te worden. In Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië, Spanje, Italië en Frankrijk zijn reizigers verplicht hun mond te bedekken. Het NOVB vraagt het kabinet dan ook te kijken naar ervaringen in het buitenland.

België

Een groot deel van de Europese landen startte vroeg met het verspreiden van mondkapjes onder OV-personeel, waaronder in Brussel. Net als in Nederland was hieraan in de Belgische hoofdstad een tekort en buschauffeurs stonden niet bovenaan de prioriteitenlijst. Alsnog werd dit beschermingsmiddel voor de bestuurders noodzakelijk geacht omdat het OV moest blijven rijden.

Inmiddels zijn de zuiderburen gestart met de exitstrategie, waardoor bepaalde winkels en scholen weer open mogen. Thuiswerken blijft echter de norm. Tegelijkertijd heeft de federale regering erkend dat anderhalve meter afstand bewaren in het openbaar vervoer niet haalbaar is. “Op plekken waar social distancing geen optie is, zoals in het OV, is het masker verplicht. Op die manier wordt gehoopt dat er meer capaciteit in bussen en andere vervoersmodaliteiten mogelijk is”, aldus Elke van den Brandt, minister van Mobiliteit in Brussel. “We monitoren dit natuurlijk wel. We willen geen overvolle bussen krijgen en dus een gezondheidsprobleem.”

Start China

In China trof het virus als eerste, maar werden de strenge maatregelen ook als eerste versoepeld. Daar zijn verschillende maatregelen genomen bij het opstarten van de dienstregeling, legt Feng Li uit van de Chinese vervoerder Jinan Public Transport Group. Jinan is de hoofdstad van de Oost-Chinese provincie Shandong. Alle passagiers zijn verplicht om een masker op te zetten en er zijn inmiddels al 433.000 maskers uitgedeeld onder het personeel. Bovendien is de airco uitgeschakeld en worden in plaats daarvan ramen geopend.

Het Smart Public Transport Lab van de TU Delft inventariseert de maatregelen die wereldwijd worden genomen. “Andere maatregelen die we zien, zijn bijvoorbeeld Chinese toegangscontroles op symptomen en de hele dag de spitsdienstregeling rijden, zoals in Hong Kong, om letterlijk extra ruimte te bieden”, aldus Niels van Oort.

Vraagbeheersing

“Naast de combinatie van aanpassingen in het aanbod, is het onvermijdelijk om de vraag te beheersen,” meent Van Oort. “Ofwel: hoe zorg je ervoor dat een groot deel van de mensen het OV voorlopig vooral niet gaat gebruiken? De vraagbeheersing zal niet alleen bij het OV zelf, maar ook bij bedrijven en onderwijsinstellingen, moeten plaatsvinden. Zodra de scholen en universiteiten weer volledig opengaan is de 1,5 meter afstand, of een fractie daarvan, sowieso niet meer te handhaven in het OV. Maar naast technische uitdagingen, via apps of de chipkaart, is de grootste uitdaging de selectie zelf: Wie bepaalt dat? Alleen vitale beroepen en essentiële verplaatsingen toestaan? En wat is dat dan?”

Die selectie is sowieso een contra-intuïtieve maatregel. Afgelopen jaren groeide de aandacht voor het OV, samen met lopen en fietsen, als een duurzaam en ruimte-efficiënt alternatief voor de auto. De combinatie fiets en trein groeide als kool, maar hoe gaat de komende periode eruit zien? Fietsen en lopen zullen naar verwachting toenemen, maar Van Oort verwacht dat de auto – een veilige cocon zonder medereizigers en infectiegevaar – een belangrijkere rol zal opeisen dan velen verwachten of hopen. “We zien in China de files al weer terugkeren én toenemen. Het imago van het OV heeft flinke klappen opgelopen. In Wuhan is het aandeel van de bus nog maar circa 25 procent na de opstart, waar het daarvoor zo’n 55 procent was.”

New York

Er zijn bijna geen landen ter wereld waar het coronavirus niet heeft toegeslagen. New York werd bijzonder hard getroffen, met veel besmettingen en inmiddels meer dan 13.000 dodelijke slachtoffers. Toch reizen hier nog steeds gemiddeld 400.000 mensen elke dag met het OV. Daarom heeft transportautoriteit MTA alle chauffeurs snel uitgerust met handschoenen, voldoende desinfectiemiddelen, stoelcovers en uiteindelijk ook met mondmaskers. De laatste zijn eveneens verplicht voor reizigers, al wordt hier nauwelijks op gehandhaafd.

Belangrijk voor de veiligheid van chauffeurs is dat ze elkaar niet meer afwisselen na hun dienst. Waar de ene bestuurder eerder zijn voertuig ‘overdroeg’ aan zijn opvolger, is inmiddels een schema ontwikkeld zodat elke bus na gebruik gedesinfecteerd wordt. Verder heeft de vervoerder al wekenlang geen geld meer gevraagd voor de ritten, zodat chauffeurs geen contant geld hoeven aan te nemen van passagiers. In de Amerikaanse stad is het openbaar vervoer op betaalgebied beduidend minder ver dan in Nederland.

Oude reizigersaantallen

Op dit moment is het aantal reizigers in het openbaar vervoer in vrijwel alle landen nog beperkt. In China is het enigszins hersteld, maar nog lang niet op het niveau van voor de crisis. Het is onmogelijk om te voorspellen wanneer het aantal reizigers weer helemaal hersteld zal zijn – dit zal mede afhankelijk zijn van het verloop van de crisis, meent Feng. Maar zolang het bewaren van afstand wordt geadviseerd, zijn de oude reizigersaantallen zo goed als onmogelijk.

Ook in België zijn volle OV-voertuigen nog ver weg. Van den Brandt probeert voorlopig het gebruik van fietsen en lopen te stimuleren boven het openbaar vervoer. “Ik ben een groot pleitbezorger van het OV en dit voelt dus ook heel gek. Maar een groot deel van de OV-ritten in Brussel is over een afstand van minder dan 5 kilometer en dan zijn dit prima alternatieven. Natuurlijk hoop ik dat ik na de crisis het gebruik van OV weer kan gaan stimuleren.”

Financiën

In Nederland wordt erg veel geld misgelopen door de maatregelen van de coronacrisis. De vervoerders en vervoersautoriteiten vragen dan ook om een noodfonds van Den Haag. Voor het stads- en streekvervoer is tussen de 800 miljoen en één miljard euro nodig. Nog eens een miljard is noodzakelijk om spoorvervoerder NS uit de brand te helpen.

Lees ook:

Auteur: Inge Jacobs

Inge Jacobs is vaste redacteur van VerkeersNet.nl en schrijft voor verschillende andere vakbladen van ProMedia Group, waaronder OVPro.nl.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.