Onderzoek

Spitsmijden mislukt: ‘We werken allemaal op dezelfde dag thuis’

Drukte in de trein door personeelstekort NS. Foto: ANP/Jeroen Jumelet.

Spitsmijden. Dat woord is tijdens de coronapandemie in allerlei bestuursplannen verschenen. Op papier klinkt het perfect: vervoerders rijden niet met lege treinen, bussen en trams. Ook reizigers zitten niet als sardientjes opgehoopt in een trein tijdens een rondgaand virus. De papieren werkelijkheid is alleen geen realiteit. Reizigers reizen nu juist meer in spits dan ooit, blijkt uit onderzoek van TU Delft en NS. Een gemiste kans volgens universitair hoofddocent Niels van Oort. “De verspitsing is juist alleen maar toegenomen.”

In 2019 reisden dagelijks ongeveer 1,7 miljoen mensen met het openbaar vervoer. Momenteel ligt dat aantal lager door de nasleep van de pandemie. De bezetting ligt op werkdagen ongeveer op 80 procent van dat getal. Dagelijks pakken dus ruim 1,3 miljoen mensen de trein, bus tram of metro. Uit een recent gepubliceerd onderzoek naar treinreizigersgedrag door NS en TU Delft blijkt dat de reizigersaantallen sterk over de week wisselt, met dinsdag als drukste dag.

“Zestig procent van de treinforenzen geeft aan dat ze meer zijn thuis gaan werken vergeleken met de situatie van voor de crisis”, licht onderzoeker Niels van Oort toe. TU Delft en NS hebben een enorm onderzoeksproject uitgevoerd en het reisgedrag van maar liefst 25.000 respondenten op meerdere momenten tijdens en na de pandemie onderzocht.

“We zien dat mensen gemiddeld twee tot drie dagen per week thuiswerken. Voor de crisis, in februari 2020, was de groep zeer-frequente treinreizigers groot zo’n dertien procent van de totale onderzochte groep. In dit voorjaar was dat nog maar zes procent. De groep dagelijkse forenzen is dus meer dan gehalveerd.”

“Het thuiswerken is een structurele verandering gebleken. Je kan natuurlijk nooit weten wat de toekomst gaat brengen, maar je ziet wel degelijk structurele veranderingen in het reisgedrag. Zeker hoogopgeleiden met banen die grotendeels online kunnen, werken steeds vaker vanuit huis.”

Doordat mensen meer vanuit huis werken neemt het aantal reisbewegingen af. Dat valt terug te zien in de statistieken. De NS registreert doordeweeks nog steeds maar een reizigersbezetting van tachtig procent ten opzichte van 2019. Toch regent het klachten bij reizigersvereniging Rover over drukke treinen. Hoe kan dat?

Favoriete thuiswerkdag

Wat blijkt: mensen werken op dezelfde dagen thuis. Dat is volgens Van Oort ook logisch te verklaren. “Mensen geven aan dat ze naar werk gaan om met andere mensen in contact te komen. Als er niemand is op woensdag, wat is dan de reden om naar kantoor te gaan?” Omgekeerd speelt dezelfde situatie. “Als groepsoverleggen op dinsdag zijn, dan zie je dat die dag juist het moment is om wel naar kantoor te gaan.”

Het onderzoek laat zien dat dinsdag en donderdag de populaire dagen zijn om naar kantoor te komen. Op die dagen ligt het percentage werknemers dat naar kantoor komt met de trein op ongeveer zeventig procent. Terwijl juist woensdag en vrijdag de favoriete thuiswerkdagen zijn. Op vrijdag ligt het percentage werknemers dat naar kantoor komt maar liefst dertig procentpunt lager dan dinsdag en donderdag.

Op dinsdag als mensen massaal naar kantoor komen, is de trein nu voller dan ooit. Kans gemist volgens Van Oort. “Aan het begin van de crisis dachten we het thuiswerken in ons voordeel te gebruiken door reizigers te spreiden. Dat is de heilige graal in transportland omdat je een veel efficiëntere inzet van middelen kunt bereiken als je de verspitsing beperkt.” Het omgekeerde is alleen gebeurd: “Op het moment zie je eigenlijk dat de verspitsing alleen maar is toegenomen.”

Infographic gedrag treinreiziger na Covid-19.

Reizigers verleiden met korting

Niet alleen reizen mensen op dezelfde dag, ook reizen de meeste mensen in de ochtend- en avondspits. ’s Ochtends pakt 71 procent van de reizigers de trein tussen 6.30 en 9.00 uur, een lichte toename ten opzichte van 2019. “Ik denk dat de reiziger heeft laten zien flexibel te kunnen zijn tijdens de pandemie. Je ziet structurele gedragsveranderingen, maar om mensen echt uit de spits te krijgen moet er meer gebeuren. Het moet van meer kanten komen. Als je de spreiding wil doorzetten, zul je dat moeten stimuleren vanuit de overheid, werkgevers en onderwijsinstellingen.”

De NS is bezig met een proef om reizigers te verleiden buiten de drukke tijden de trein te laten pakken. Op het traject Den Haag-Eindhoven hebben 4.744 reizigers met korting gereisd door een rustige trein te kiezen. De korting van het treinkaartje wordt per treinrit bepaald door de druktedata.

“Met NS Voordeel bieden we voor het eerst korting op maat per treinrit aan, met als doel om het reizen met de trein goedkoper te maken en tegelijkertijd onze reizigers beter te spreiden over de treinen”, zegt Tjalling Smit van de Raad van Bestuur van NS.

Reizigers die meededen aan de pilot kregen gemiddeld dertig procent korting. “Voornamelijk de rustige momenten met hoge kortingen waren populair. De korting op de meest rustige momenten kan oplopen tot zestig procent. Met NS Voordeel hebben we dus een nieuw middel in onze gereedschapskist om reizigers voordelig met de trein te laten reizen én de capaciteit in onze treinen beter te benutten.”

NS is tevreden over de pilot en hebben besloten de pilot op het traject Den Haag-Eindhoven te verlengen. Ook onderzoeken ze naar welke trajecten de korting nog meer kan worden uitgerold.

Auto gekocht tijdens de crisis

De reiziger verleiden om buiten de spits te reizen is niet alleen van belang om de ergernis van overvolle treinen weg te nemen. “Het gevoel van vrij reizen is nog niet helemaal terug”, merkt Van Oort op. “Aan het begin van de crisis voelde zeventig procent van de reizigers zich niet vrij om met de trein te reizen. Dat is natuurlijk ook meegegolfd met de besmettingen en beperkingen, maar je ziet nog steeds een kleine groep die aangeeft zich niet vrij te voelen om met de trein te reizen. Dat is wel een punt van aandacht wat mij betreft.”

Vervoersbedrijven moeten zich afvragen wat ze kunnen doen om die groep kleiner te maken, vindt Van Oort. “Dat komt neer op het reduceren van drukte, maar ook op informatievoorziening en voorlichting.”

Dat mensen zich niet vrij voelden om tijdens de crisis met de trein te reizen, resulteerde er ook in dat mensen een auto hebben aangeschaft. “Je ziet dat 0,8 procent tijdens de crisis een auto heeft aangeschaft ter vervanging van de trein. Dat klinkt niet veel, maar als je ziet hoeveel reizigers per dag met de trein reizen, dan tikt dat wel aan. Deze groep win je ook niet zomaar terug. Het scheelt natuurlijk dat de wegen weer vol staan en de brandstofprijzen door de energiecrisis de pan uit rijzen. Dat zijn wel redenen om de auto te laten staan.”

Ondanks het thuiswerken en de groep autorijders, verwacht Van Oort wel een reizigerstoename in de toekomst. “In de Integrale MobiliteitsAnalyse van het Rijk wordt een flinke groei verwacht voor mobiliteit. Niet alleen voor de trein, maar ook voor ander openbaar vervoer, met name door de enorme woningbouwopgave.”

“Die groei is een enorme opgave voor de OV-sector. Het belang is alleen maar toegenomen vanuit de duurzaamheidsdiscussie en vanuit de discussie voor inclusieve mobiliteit. We zien gelukkig ook steeds meer aandacht voor actieve mobiliteit, zoals lopen en fietsen. De uitdagingen zijn eigenlijk alleen maar toegenomen en vanuit ons nieuwe onderzoeksprogramma willen we de mobiliteitspuzzel graag samen met de sector leggen. Aandacht voor multimodaliteit, duurzaamheid en inclusiviteit is daarbij essentieel,” aldus Van Oort.

Meer resultaten uit het onderzoek vind je hier:

Lees ook:

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Maak gebruik van de exclusieve jaaraanbieding: € 7,50 i.p.v. € 10,50. 

Bekijk de aanbieding

Auteur: Sander van Vliet

Sander van Vliet is de vaste redacteur voor OVPro en werkt nauw samen met zusterpublicaties VerkeersNet en TaxiPro. Na de studies journalistiek en filosofie werkte hij in de sportjournalistiek. De Leidenaar ziet dat een goede en betrouwbare OV-sector onmisbaar is en houdt de lezer van OVPro graag op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in de OV-wereld.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.