Duurzaamheidsmanager NS Ilse van Eekeren met producten gemaakt van de NS-trein. Foto: NS
UIC duurzaamheidsprijs

Circulair ondernemen bij de NS: tafeltennissen op oude treinvloeren

Duurzaamheidsmanager NS Ilse van Eekeren met producten gemaakt van de NS-trein. Foto: NS

Speakers, plantenbakken, glazen wanden, keukens en zelfs pingpongtafels. Het is haast niet voor te stellen, maar al deze producten zijn gemaakt van oude treinen. Hiermee won de NS een duurzaamheidsprijs, maar daar houdt het niet op: Ilse de Vos-van Eekeren, manager circulair ondernemen bij de NS, wil de wereld veranderen met circulair ondernemen: “Wij kunnen als NS streven naar een circulaire trein maar daar is de wereld ook niet erg bij gebaat. Je wil wereldwijd circulaire treinen hebben.”

Op het hoofdkantoor van de Nederlandse Spoorwegen, pal naast Utrecht Centraal, kunnen de gerecyclede treinproducten je niet ontgaan. Overal waar je kijkt zie je treinonderdelen terugkomen. Aan de muur hangen oude uitschuifprullenbakken die zijn omgetoverd tot plantenbakken. De zithoekjes staan erbij alsof het nieuwe stoelen zijn maar hebben 46 jaar over het Nederlandse spoor gedenderd.

Je kunt het zo gek niet bedenken wat er allemaal van treinonderdelen is gemaakt. Ilse de Vos-van Eekeren is dan ook apetrots: “Ik heb echt naar al mijn vrienden een foto geappt van de tafeltennistafel die gemaakt is van oude treinvloeren. Dat is toch geweldig?”

Oude treinvloeren omgetoverd tot tafeltennistafel. Foto NS
Oude treinvloeren omgetoverd tot tafeltennistafel. Foto NS

Treinmodernisering is van alle tijden

“Treinmodernisering is niet nieuw”, begint De Vos-van Eekeren enthousiast te vertellen. “Treinmodernisering zit in onze genen bij de NS. We hebben een mooie treinmoderniseringswerkplaats in Haarlem, tevens onze oudste werkplaats. Het feit dat we het sinds 2017 circulariteit meetbaar maken en dat we sturen op vergroten van de circulariteit is wel nieuw. Dat is echt van de laatste jaren.”

Dat circulair ondernemen is uitermate succesvol gebleken. Het begin was moeilijk aangezien veel bedrijven niet wisten wat ze aanmoesten met oude gebruikte, versleten en vieze treinonderdelen. Toen een eerste bedrijf het toch aandurfde ging het vuurtje lopen en inmiddels moderniseren we de NS-treinen 99 procent circulair. En we (her)gebruiken de opgedane kennis bij het ontwerp en de aankoop van de nieuwe treinen om zo te sturen naar 100 procent circulaire treinen. Niet alleen in Nederland, maar dit schalen we wereldwijd op. Met deze vooruitgang heeft de NS een duurzaamheidsprijs van UIC gewonnen en wil de NS een voorbeeld zijn voor circulair ondernemen voor de rest van de wereld.

De Vos-van Eekeren legt uit hoe het circulaire ondernemen begonnen is: “Ik ben aangesloten bij treinmodernisering vanaf ongeveer 2016. Op dat moment liepen de eerste VIRM treinen tegen het einde van de levensduur. Dat is na een jaar of achttien. Op dat moment zijn we gaan onderzoeken of we de levensduur van de treinen konden verlengen. Dat kon en dat wilden we. We hebben toen met engineers naar elk onderdeel gekeken en in kaart gebracht: Hoeveel weegt het? Waar is het van gemaakt? Kan het na revisie of een upgrade terug de trein in?”

“We proberen zoveel veel mogelijk onderdelen opnieuw te gebruiken in de vernieuwde trein. Dat is namelijk het meest duurzaam. We kwamen erop uit dat 86 procent van de onderdelen gewoon terugkomen in de nieuwe trein. De treindeuren worden eruit gehaald, opgepoetst en krijgt een nieuwe laag folie. De deurramen worden opnieuw schoongemaakt en de rubbers worden mogelijk vervangen, maar die deur komt gewoon weer als gloednieuw terug.”

Thermoharde composieten

“De andere veertien procent komt niet terug omdat de wetgeving bijvoorbeeld verandert. Zo moet er voldaan worden aan nieuwe brandeisen. De oude zijwanden voldoen daar niet aan na omkleuring en gaan dus niet terug de trein in. Deze zijn gemaakt van thermoharde composieten. Die composieten werden vroeger in een bak gegooid en die werden allemaal gestort. Als je dat namelijk probeert te verbranden in een oven, dan ontstaat er een enorme kauwgombal en gaat de oven stuk.”

“Het storten is echt het allerergste wat je kunt doen. Ik weet niet of je die plaatjes kent van windmolenwieken die massaal worden begraven in de woestijnen. Dat zijn echt schrijnende plaatjes. Het eerste wat wij gezegd hebben is dat wij storten als NS niet oké vinden. Maar ja: hoe moet je het dan oplossen,” vraagt De Vos-van Eekeren zich hardop af.

“We zijn gaan kijken naar kennisinstellingen en bedrijven die hier iets vanaf weten en kwamen bij het lectoraat Kunststoftechnologie van Windesheim in Zwolle terecht. Daar hebben ze een heel lectoraat over composieten en wilden ze net een project starten om te kijken hoe ze die herbruikbaar konden maken. Zij hebben een techniek ontwikkeld die er vlokken van maakt die alsnog de sterke eigenschappen van het materiaal behouden. Je kunt het daarmee oneindig hergebruiken.”

De wereld is alleen nog niet helemaal ingericht op de hoeveelheid composieten die verwerkt zitten in producten. Het aanbod door deze manier van hergebruik is nu een stuk hoger dan de vraag. “Wij proberen die kringloop sluitend te maken. We maken nu bijvoorbeeld ook dwarsliggers voor het spoor van deze composietvlokken”, zegt De Vos-van Eekeren.

Bluetooth speaker van treinvloeren en een oud trein omroepsysteem. Foto: NS
Bluetooth speaker van treinvloeren en een oud omroepsysteem. Foto: NS

Treinvloeren, bluetooth boxjes en keukens

De zijwanden van de oude VIRM waren niet de enige uitdaging. Op vieze treinvloeren waar 44 miljoen voeten overheen hebben gelopen, zit niemand te wachten zou je zeggen. “We hebben echt alles geprobeerd met deze vloeren”, vertelt De Vos-van Eekeren bevlogen. “We hebben bakjes water neergezet om te kijken of het vastgelijmde linoleum zou loslaten. We hebben allerlei proeven gedaan, maar het was onafscheidelijk. Doordat we het gelijmde linoleum niet van het hout af kregen, zou het normaal gesproken rechtstreeks de verbrandingsoven ingaan.”

“Het zijn alleen wel heel veel vloeren: 665 dubbeldekker treinen. Dat is heel veel treinvloer. We hebben het opgedeeld in behapbare blokken en zijn langs wel tweehonderd bedrijven geweest met de vraag of ze iets met het materiaal konden. Het steevaste antwoord was nee. Op elk meter vloer zit namelijk een gaatje waar de treinstoelen bevestigd waren en de treinvloer is natuurlijk best vies.”

“Op een gegeven moment hebben we toch een bedrijf gevonden die het aandurfde met deze oude treinvloeren. Zij waren enthousiast en maakten er een tafeltennistafel van en toen ging er een wereld open. Je krijgt eerst tweehonderd keer te horen dat het niet kan, dat het waardeloos is en dat het afval is. Als het ineens wel lukt, dan gaan ineens alle ogen open. Nu worden er van de treinvloeren onder andere krukjes, bureaus en keukens gemaakt. Je kunt het eigenlijk zo gek niet bedenken.”

Ilse de Vos van Eekeren met de internationale duurzaamheidsprijs. Foto NS
Ilse de Vos-van Eekeren met de internationale duurzaamheidsprijs. Foto NS

De wereld veranderen

Mede door deze projecten heeft de NS een UIC duurzaamheidsaward gewonnen. De NS is koploper en aandrijver op gebied van circulariteit in Europa en de wereld.

“Je wil wereldwijd circulaire treinen hebben en een treinbouwer, zo realistisch moet je ook zijn, gaat niet alleen voor NS een compleet andere trein ontwerpen en bouwen. Als jij verandering wil realiseren en impact wil maken, dan moet je dat groter aanpakken. We hebben daarom nu een Europese Eurospec-werkgroep opgestart met onder andere Deutsche Bahn, SNCF, SBB, OBB, Rail Delivery Group en Porterbrook om circulaire specificaties voor de aanschaf van nieuwe treinen Europees op te schalen. We hebben nu gezamenlijke specificaties opgesteld met de definities, meetmethodes, eisen voor circulair ontwerp en materiaalgebruik en een materiaalpaspoort. Daarin houden we alle specificaties van het materiaal bij en op welke manier we het materiaal kunnen hergebruiken in de toekomst.”

De gouden tip van De Vos-van Eekeren is klein beginnen met een goede portie doorzettingsvermogen. “De eerste stap is: ga het doen. Boek kleine succesjes en ga vanuit daar uitbreiden. Toen de allereerste pingpongtafel lukte was ik zo gigantisch blij en dat voorbeeld inspireert ook weer. Ga het vooral doen!”

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Maak gebruik van de exclusieve jaaraanbieding: € 7,50 i.p.v. € 10,50. 

Bekijk de aanbieding

Auteur: Sander van Vliet

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.