Veiligheid en service medewerkers NS

OV-personeel voelt zich minder veilig op werk

Ondanks de lage reizigersaantallen zijn medewerkers in het openbaar vervoer in 2020 vaker slachtoffer geworden van één of meerdere geweldsincidenten. Ruim 60 procent van het personeel maakte een incident mee. Dat is een flinke stijging vergeleken met de bijna 50 procent van 2018. Tegelijkertijd voelen medewerkers zich ook onveiliger op het werk, een ontwikkeling die deels wordt verklaard door de coronacrisis.

Dat blijkt uit de tweejaarlijkse ‘Personeelsmonitor sociale veiligheid van het personeel in het openbaar vervoer’, uitgevoerd in opdracht van CROW-KpVV en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Dit onderzoek brengt sinds 1993 de objectieve en subjectieve veiligheid van OV-personeel van alle vervoerders in kaart. Op basis van enquêtes wordt bepaald hoe vaak de ruim 28.000 buschauffeurs, tram- en metrobestuurders, treinmachinisten en andere medewerkers incidenten meemaken en wat hun veiligheidsgevoel is.

Mondkapjesplicht

De uitbraak van het coronavirus wierp vorig jaar, zoals verwacht, zijn schaduw over het veiligheidsgevoel van OV-personeel. Er speelden niet alleen zorgen over het risico op besmetting. Het toezicht op en handhaving van de coronamaatregelen zorgde ook voor nieuwe incidenten. Zo trok branchevereniging OV-NL afgelopen najaar aan de bel over het hoge aantal incidenten rond de mondkapjesplicht. Dat gebeurde nadat een Amsterdamse buschauffeur zwaar werd mishandeld toen hij een reiziger zonder mondkapje weigerde.

De personeelsmonitor wijst uit dat dit incident niet op zichzelf stond. Liefst 72 procent van het ondervraagde personeel gaf aan minimaal één keer in een situatie terecht te zijn gekomen waarin reizigers agressief gedrag vertoonden vanwege de mondkapjesplicht. Eén op de tien medewerkers werd zelfs bespuugd; 8 procent maakte mee dat een andere passagier werd bespuugd. Toezichthouders en trampersoneel werden het vaakst geconfronteerd met zulke coronagerelateerde incidenten.

Vaker bedreigd

Het onderzoek laat niet zien in hoeverre de stijging van het aantal incidenten specifiek toe te schrijven is aan Covid-19. Ook moet bij een vergelijking worden meegenomen dat het aantal reizigers aanzienlijk lager lag, maar dus wel meer medewerkers slachtoffer werden van geweld. Zo daalde het aantal geregistreerde incidenten licht van 2.352 naar 2.137, bleek vorige week uit een Kamerbrief, maar was er relatief gezien sprake van een toename.

44 procent kreeg te maken met mishandeling, bedreiging of diefstal (tegenover 34 procent in 2018), een groei die vrijwel volledig het gevolg is van een toename van het aantal bedreigingen. Er deed zich ook een stijging van het aantal lichtere incidenten voor: 52 procent van het personeel werd lastiggevallen, gepest of bespuugd (2018: 39 procent). Medewerkers werden aanzienlijk vaker lastiggevallen of gepest, het percentage dat slachtoffer werd van spuugincidenten bleef gelijk. In de lijn der verwachting werden toezichthouders het vaakst geconfronteerd met incidenten, maar de stijging is ook zichtbaar onder buschauffeurs, tram- en metrobestuurders en treinmachinisten.

Onveiliger gevoel

Tegelijk met de toename van het aantal incidenten, verslechterde ook het veiligheidsgevoel. Personeel gaf de sociale veiligheid vorig jaar het rapportcijfer 6,7. Twee jaar geleden was dit nog een 7. Nog maar 53 procent voelde zich (zeer) veilig op het werk (2018: 58 procent); het aantal dat zich (zeer) onveilig voelde steeg licht van 6 naar 8 procent.

Er is volgens de onderzoekers een relatie zichtbaar tussen de lagere subjectieve veiligheid en het coronavirus. Bijna de helft van het personeel voelde zich namelijk onveiliger vanwege Covid-19. Dat geldt in hogere mate voor metropersoneel (70 procent), toezichthouders (65 procent) en treinpersoneel (57 procent). 5 procent voelde zich vanwege de coronacrisis juist veiliger, waarvoor geen mogelijke verklaring wordt gegeven in de monitor.

De grootste groep respondenten bestond zoals gebruikelijk uit buschauffeurs. Hun veiligheidsgevoel bleef als enige functiegroep gelijk en was met een rapportcijfer 7,1 ook het hoogst. Onder metropersoneel daalde het oordeel over sociale veiligheid juist flink, namelijk van een 6,6 naar 5,6.

Beleid werkgever

In de monitor werden ook gevraagd hoe personeel aankijkt tegen het veiligheidsbeleid van hun werkgever. Ook hier was een daling zichtbaar (van 6,5 naar 6,1) en dit gebeurde met name onder metropersoneel. Deze functiegroep beoordeelde het veiligheidsbeleid van hun vervoerder als enige met een onvoldoende (5,2). Het merendeel van alle personeel (57 procent) gaf verder aan (erg) tevreden te zijn over hoe hun werkgever is omgegaan met het coronavirus.

De personeelsmonitor over 2020 is gebaseerd op iets meer dan 6.000 compleet ingevulde vragenlijsten, wat gelijkstaat aan ruim een vijfde van al het personeel in het openbaar vervoer. De volledige monitor van het CROW is hier te bekijken.

Lees ook:

Auteur: Dylan Metselaar

Dylan Metselaar is vaste redacteur voor OVPro.nl.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.