Lege perrons Rotterdam Centraal

Dramatische jaarcijfers NS versterken discussie over aanvullende steun

De rode cijfers van NS bevestigen hoe dringend de roep van de OV-sector om aanvullende financiële steun is. “Laat ik helder zijn. Om treinen te blijven rijden, zijn nieuwe financiële afspraken met het Rijk nodig”, zei NS-president-directeur Marjan Rintel donderdag bij de presentatie van de jaarcijfers. “Die afspraken zijn nodig zodat we de dienstregeling in stand kunnen houden en volgend jaar, en alle jaren daarna, kunnen rijden.”

De reactie van minister Wopke Hoekstra (Financiën) die volgde, leidde tot veel kritiek van onder meer politici. De bewindsman las in de cijfers dat de huidige dienstregeling “op termijn financieel gezien niet vol te houden” lijkt. Hoekstra zei wel in gesprek te zijn over eventuele aanvullende steun, maar stelde ook dat het aan NS en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is om een besluit te nemen met welke aantallen treinen wordt gereden. Volgens Hoekstra is het ook de taak van NS om de organisatie zelf op termijn weer financieel gezond te maken.

Dramatisch jaar

NS beleefde als gevolg van de coronacrisis naar eigen zeggen een financieel dramatisch 2020. Het nettoverlies kwam uit op een recordbedrag van 2,6 miljard euro. “Daarmee zou je 200 nieuwe intercity’s kunnen kopen”, duidde Rintel dit bedrag. Omdat de hoofdrailnetconcessie naar verwachting tot 2025 zwaar verliesgevend is, zag de vervoerder zichzelf gedwongen tot forse waardeverminderingen.

Het resultaat uit bedrijfsactiviteiten in Nederland – zoals reizigersinkomsten – was met min 139 miljoen euro aanzienlijk, maar zou zonder beschikbaarheidsvergoeding met net geen miljard vele malen hoger zijn geweest. Deze regeling duurt in elk geval tot en met het derde kwartaal van 2021. NS is daarbovenop een besparingsprogramma gestart om de komende vijf jaar 1,4 miljard euro te bezuinigen.

Zicht nodig

Toch zijn aanvullende financiële maatregelen nodig om de dienstregeling van dit jaar en die van 2022 te kunnen rijden, luidt de roep van NS. Financieel directeur Bert Groenewegen kon niet zeggen hoeveel geld de spoorvervoerder concreet van het kabinet nodig denkt te hebben. Dit hangt niet alleen af van het tempo waarop de treinen weer voller zullen zijn, maar ook van de afspraken die worden gemaakt over de hoofdrailnetconcessie vanaf 2025.

“Op dit moment kunnen we niet verder kijken dan 2024”, aldus Groenewegen, die uitlegde dat NS een bedrijf is dat op de lange termijn financiert. Vorig jaar sprak het kabinet het voornemen uit om de concessie na 2024 opnieuw aan NS te gunnen, maar de afspraken moeten nog worden uitgewerkt. Stel dat NS aan het einde van de huidige concessie zou stoppen met rijden, kan het tekort oplopen tot 2 miljard euro, zo deed de financieel directeur een poging om toch een bedrag te kunnen noemen.

Groenewegen: “Zicht op de beschikbaarheidsvergoeding en de voorwaarden waaronder wij de concessie na 2024 gaan rijden, is erg belangrijk voor het vraagstuk welk deel we moeten financieren vanuit de gedachte om de dienstregeling in stand te houden.”

Lange weg te gaan

Dat aanvullende steun nodig is, staat voor NS buiten kijf. Pas als de reizigersaantallen weer op zo’n 95 procent van de pre-corona-situatie liggen, is de vervoerder in staat het volledige tekort zelf te overbruggen. Daarvoor is nog een lange weg te gaan, maar het is volgens NS cruciaal om de dienstregeling en plannen voor 2022 in stand te houden om Nederland op lange termijn bereikbaar te houden.

“We weten niet wanneer het nieuwe normaal begint, toch blijft NS ook de komende jaren investeren in bereikbaarheid”, aldus president-directeur Rintel, die de maatschappelijke waarde van NS benadrukte. “We dragen bij aan uitdagingen zoals klimaatverandering, woningtekort en de leefbare omgeving. Corona verandert daar niets aan.”

(Tekst loopt door onder de foto)

VIRM langs overweg (foto: NS)

‘Zoek het zelf maar uit’

In die zin zal NS het dan ook allesbehalve eens zijn met Hoekstra. De woorden van de minister zetten een brede stroom van kritiek in gang. “Het kabinet kan nu niet zeggen: zoek het zelf maar uit. Dat is kortetermijndenken, waarmee we op de lange termijn veel duurder uit zijn”, aldus Suzanne Kröger van GroenLinks. “Openbaar vervoer is een publieke dienst. En de komende jaren is groei keihard nodig voor onze klimaatdoelen, schone lucht en bereikbaarheid.”

“We hebben niet minder, maar meer OV nodig”, stelt SP’er Cem Laçin. “Daar hoort investeren bij, niet bezuinigen. Korten op de dienstregeling en dus werknemers levert op lange termijn grote problemen op. Dus Hoekstra moet als aandeelhouder achter de NS en haar werknemers gaan staan, niet tegenover ze.” Gijs van Dijk (PvdA) noemt het “absurd” om nu te bezuinigen op NS en pleit eveneens voor investeringen. “Snel, duurzaam en betaalbaar openbaar vervoer heeft juist de toekomst.”

ChristenUnie-Kamerlid Eppo Bruins stelde al voordat Hoekstra zijn uitspraken deed dat snijden in de dienstregeling moet worden voorkomen. “KLM kan afschalen en frequenties verlagen, maar van de trein verwachten we dat die toch minstens ieder half uur blijft rijden. Het is vitale infrastructuur voor woon-werkverkeer van mensen met cruciale beroepen.” 

‘Geen koekjesfabriek’

Ook reizigersvereniging Rover reageert kritisch. “Zoek het maar uit, ik betaal niet”, haalt directeur Freek Bos uit Hoekstra’s reactie. Voorzitter Saskia Kluit zegt dat de visie van de minister zelfs “ernstige schade” toebrengt aan de samenleving. “Een kwart van de huishoudens heeft geen motorvoertuig. Het OV is geen luxeproduct maar een basisvoorziening.”

Vakbondsbestuurder Henri Janssen van FNV Spoor vindt dat Hoekstra te veel “als een liberaal” naar het openbaar vervoer in Nederland kijkt. “Een OV-bedrijf is geen koekjesfabriek”, zegt hij tegenover ANP. Het inperken van de dienstregeling kan volgens hem niet zomaar, omdat dit ten koste zou gaan van de bereikbaarheid. “Minder treinen zou ook betekenen dat er straks meer reizigers op een vierkante meter staan en dat moeten we in deze tijd niet willen.” Janssen wijst ook op de werkgelegenheidsgarantie die onlangs is afgesproken in de nieuwe cao.

Voorbeeld voor hele sector

Pedro Peters, voorzitter van branchevereniging OV-NL, reageert eveneens met huivering. “Het kabinet lijkt te vergeten dat de OV-sector op nadrukkelijk verzoek heel 2020 maximaal moest blijven rijden en nu ook nog op zo’n 90 procent”, schrijft hij op Twitter. “Natuurlijk is ieder OV-bedrijf zelf verantwoordelijk voor efficiënte bedrijfsvoering. Maar de overheid bepaalt het OV-voorzieningenniveau in dit land en wat ze daarvoor over heeft. Dus ook in coronatijd en de hersteltijd komende jaren.”

Peters noemt de situatie waarin NS zich bevindt een voorbeeld voor de hele OV-sector. “Alleen duidelijkheid tot en met het derde kwartaal lost het niet op”, is zijn mening over de voorlopige duur van de beschikbaarheidsvergoeding. Hij wees daarbij ook op uitspraken van Egbert de Vries, voorzitter van het dagelijks bestuur van de Vervoerregio. Die waarschuwde recent dat er moet worden gesneden in het OV-aanbod in en rond Amsterdam als de Rijksbijdrage vanaf het vierde kwartaal zou wegvallen.

Vitale rol blijven vervullen

“Ik heb alle vertrouwen in een gunstige toekomst voor het OV en de NS”, zo besloot Rintel de presentatie van de jaarcijfers toch nog positief. “Vaccinatie geeft niet meteen een injectie aan de groei van reizigersaantallen, maar we kunnen wel nadenken over de tijd na corona. Nieuwe financiële afspraken zijn nodig om hier doorheen te komen. Daarmee kunnen we onze vitale rol vervullen en zo blijft Nederland ook voor de generaties na ons een fijne plek om te leven.”

Lees ook:

Auteur: Dylan Metselaar

Dylan Metselaar is vaste redacteur voor OVPro.nl.

2 reacties op “Dramatische jaarcijfers NS versterken discussie over aanvullende steun”

asierts|25.02.21|18:47

Met alle respect hoor, maar zo slecht was de NS-dienstregeling in bijvoorbeeld 2009 nou ook weer niet. Elke 10 minuten een trein (PHS) kan sowieso voorlopig overboord, en dat heeft voor een aantal (stop)diensten EN voor de punctualiteit ook voordelen. Ook elders ontstaat er meer ruimte en dus stiptheid.

NS zal de focus nu moeten verschuiven naar hogere klantattractiviteit ZONDER frequentieverhoging. Reistijdwinst en directheid dus. Lijkt mij een prima ontwikkeling!

asierts|25.02.21|21:10

Het belangrijkste is echter dat NS weer bedrijfsmatig grip op z’n belangrijkste productiemiddel moet krijgen. ProRail dus als dochteronderneming (met administratieve scheiding conform EU-regels) en aldus NS weer zelf 100% verantwoordelijk & aanspreekbaar op het spoorse eindresultaat, ook in herfst en winter. De rijksoverheid is domweg niet in staat om de complexe bedrijfsvoering van een spoorbeheerder aan te sturen. De gedachte alleen al is absurd.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.