Een tram van de Uithoflijn wordt getest, Twitter @pvermeu2

Wat valt er te leren nu de Uithoflijn na jaren rijdt?

OPINIE – Het duurde op vijf weken na exact 45 jaar om de eerste twee naoorlogse tramlijnen van Utrecht te realiseren: de Nieuwegeinlijn en de Uithoflijn die afgelopen december werd geopend. In die tijd werd het OV-netwerk uitgedund (±6 buslijnen en ±20 haltes zijn verdwenen) en het OV-gebruik daalde van 14 procent van alle verplaatsingen in de stad naar 4 procent. Het zou verstandig zijn om te leren van wat allemaal gebeurde om deze twee tramlijnen te realiseren, betoogt Wolfgang Spiers, voormalig raadslid van Leefbaar Utrecht.

Want Utrechts ambitie is een netwerk met vijf tramlijnen. Met ditzelfde OV-beleid zal dat netwerk pas gereed zijn in 2085, zal het OV-aanbod fors uitgedund zijn en gaat nog maar 1 procent van alle verplaatsingen per OV.

Besluit lightrail-lijn

Op 23 januari 1975 werd besloten om de eerste bovengrondse lightrail-lijn van Nederland aan te leggen: de Sneltram Utrecht-Nieuwegein met hoge tramperrons. Op de openingsdag in 1983 werden meerdere buslijnen opgeheven en dat leidde tot boze passagiers. In 1989 werd besloten om deze sneltram te verlengen naar universiteitswijk De Uithof aan de andere kant van Utrecht. Dit werd Uithoflijn genoemd en deze kreeg een bochtig tracé door de drukke binnenstad en lage tramperrons. VVD, CDA, PvdA waren vóór. Maar de grote stroom Uithof-forenzen stapte in op Utrecht Centraal. Zij wilden niet via die langzame binnenstadsroute.

Aanleg busbaan

Nadat D’66, GL, SP in 1994 de raadsverkiezingen wonnen, werd de trambaan omgevormd tot busbaan. Als compromis kwam er een betonfundering onder om er later eenvoudig een trambaan van te kunnen maken. Kosten: 25.000 euro per meter. Dit is duurder dan de duurste busbaan van Europa (Parijs) en Amerika (New York) tezamen. Voor nog geen tiende van dat bedrag werd ook een snelle busbaan aangelegd vanaf Centraal naast de spoorlijn Utrecht-Arnhem/Den Bosch tot halverwege de stadsrand. Dit werd de drukste busbaan van Nederland. Het vervolg zou van de spoordijk afbuigen om door woonwijken verder te kronkelen richting De Uithof.

Maar in 1998 verscheen een plan om consequent op de spoordijk te blijven om pas aan de stadsrand af te buigen na een gepland station “Koningsweg”. Passagiers kunnen dan reiswegen afkorten (wat in Amsterdam en Rotterdam allang mogelijk is). De gemeenteraad stemde tegen met dit argument, onder andere verwoord door de latere minister Halbe Zijlstra: “het is nu te laat om met dit plan te komen”. B&W besloten echter in 2005 om deze busbaan toch op de spoordijk aan te leggen.

Stopbus 12

Daarna volgde een reeks van onverklaarbare besluiten. Allereerst verdween station Koningsweg uit de planvorming. Vervolgens werd gewacht met de aanleg van de busbaan. Maar De Uithof bleef doorgroeien, dus de bussen werden steeds drukker. Na zes jaar wachten werd de busbaan omgevormd tot trambaan. Daarna verdwenen vier van de acht haltes in De Uithof en twee drukke Uithof-buslijnen: snelwegbussen (Almere-Gooi-Uithof) en snelbus 12S (Utrecht Centraal-Uithof). Al die passagiers moesten voortaan via Centraal met de overgebleven stopbus 12. Die werd stervensdruk.

Ook waren meer bussen nodig wat de exploitatie duurder maakte (de NS zou nooit drukke intercity’s vervangen door stoptreinen). Vervolgens werd de verkeerslichtbeïnvloeding van bus 12 uitgeschakeld en werd dit enige bus die haar passagiers een omweg van één minuut liet maken op het nieuwe Centraal station vanwege een zeer onlogische locatie van de vertrekhalte.

Buslijnen opheffen

Waarom deed men dit allemaal? Ten eerste is het ‘nadeel’ van station Koningsweg dat meer passagiers via de stadsrand reizen en dan zijn er te weinig passagiers voor een tramlijn Centraal-Uithof. Door vervolgens buslijnen en haltes onder het mom van bouwwerkzaamheden jaren vóór de openingsdag van de tram op te heffen, beseft niemand dat die bus-opheffingen nodig zijn om de langere tramvoertuigen te voorzien van passagiers en halte-opheffingen om de tram op te laten schieten.

En dankzij die vroegtijdige opheffingen gecombineerd met vertragingsmaatregelen werd die ene overgebleven buslijn zo druk en chaotisch dat passagiers vanzelf gingen snakken naar de tram. Maar die tram liet op zich wachten. Er ging zoveel mis dat Utrecht de naam “Uithof” niet eens meer wil horen. De Uithoflijn heet nu “Tramlijn 22” en is met 65.000 euro per meter ’s werelds duurste trambaan. Desondanks:

  • zijn tramfrequenties lager dan busfrequenties,
  • duurt de sneltramrit langer dan per (vroegtijdig opgeheven) snelbus,
  • moeten passagiers ook langer lopen (in weer en wind) omdat haltes verdwenen,
  • zullen de trams ’s avonds en in het weekeinde niet rijden, maar bussen omdat dan weinig mensen naar de universiteit willen. De tramlijn wordt dus een derde van de reguliere werktijd niet gebruikt en daarom is dit met voorsprong ‘s werelds duurste tramlijn.
  • Als het handjevol tramhaltes van de Uithoflijn ook hoge tramperrons kregen hadden passagiers zonder overstappen nu door kunnen rijden van IJsselstein naar De Uithof. In plaats daarvan moeten nog alle tramhaltes van de Nieuwegeinlijn verlaagd worden, terwijl ze kortgeleden waren gerenoveerd. De rechtstreekse tramrit zal duren ….. 54 minuten voor hemelsbreed 13 kilometer. Dit is dubbel zo lang als per auto, zelfs met files.

OV-gebruik

Het uitdunnen van OV-netwerken gebeurd ook in andere Nederlandse steden en is funest. Alleen al in dit millennium daalde het aantal afgelegde kilometers per bus, tram en metro met 27 procent netwerk tot 5,5 miljard kilometer, terwijl het aantal kilometers per auto steeg tot 93,5 miljard kilometer. Dit fragment uit een ministerieel rapport over de Uithoflijn is dan ook uiterst curieus:

Dit artikel is geschreven door Wolfgang Spier, bouwkundig ingenieur en voormalig raadslid uit Utrecht.

Auteur: Inge Jacobs

Inge Jacobs is vaste redacteur van OVPro en schrijft voor verschillende andere vakbladen van ProMedia Group.

10 reacties op “Wat valt er te leren nu de Uithoflijn na jaren rijdt?”

Wiebe Goossen|31.12.19|13:11

Er is, kortom, door de jaren heen wat afgeklooid met die Uithoflijn! Is dat nou te wijten aan de koudwatervrees voor ‘de tram in Utrecht’, of is het gewoon planologisch een zootje daar in Utrecht?

Robert Post|31.12.19|16:08

Die rampspoed krijg je nou als je salarissen van buschauffeurs in de kolom ‘kostenpost’ onderbrengt, en het milieudom een religie blijkt te zijn met uit balans geraakte volgelingen. Voor het overige kunnen ze de term ‘klopt als een bus’ wel schrappen bij van Daele. En peperduur kan vervangen worden door tramduur. Hebben ze toch íets bereikt, die volgelingen.

Henk Bakker|01.01.20|16:59

Het valt nog mee dat de auteur en bovenstaande reaguurders ook niet nog eens – pak ‘m beet- Europa de schuld van alles geven…

De werkelijke schuld ligt bij de binnenstadwinkeliers die consequent elk tramplan hebben getorpedeerd, bang voor inkomstenderving omdat er dan minder autoverkeer zou komen. Niet meer, niet minder.

Paul Lamote|01.01.20|20:58

Wat vergeten wordt is de bus/tramtarieven het afgelopen decennium extreem gestegen zijn.

Paul Lamote|02.01.20|14:44

@Robert Post
Natuurlijk zijn de salarissen van buschauffeurs een kostenpost die betaalt moet worden. Of dacht je dat die chauffeurs gratis rijden of dat die salarissen een bron van inkomsten zijn?

Pat Rick|02.01.20|14:53

We zien dat realisatie van deze lijn vooral gedreven werd door wensdenken ipv de realiteit en gezond verstand. Dit dreef de kosten op, maar deze werden onder het tapijt geveegd door hetzelfde wensdenken. Terwijl de partijen hierachter juist transparantie promoten en het zelf niet doen. Dit werkt door in Den Haag, die dan meegaat in de illusie.

En krijgt Utrecht extra geld voor projecten, terwijl de kapitaalvernietiging gigantisch is (60% over budget). Beter voorlopig geen projecten in Utrecht!

Herman Hoorweg|10.01.20|12:54

Alsnog dient er de buslijn Uithof – Gooi (Laren/Eemnes) -Blaricum Bijvank/Huizen – Almere via A27 te worden gerealiseerd .

Herman Hoorweg|10.01.20|12:58

Alsnog dient de bus verbinding Utrecht Uithof – Gooi (Laren/Eemnes) -Blaricum Bijvank/Huizen – Almere te moeten worden gerealisiseerd via A27 voor beter openbaar vervoer.

Herman Hoorweg|10.01.20|13:02

Er valt ook te denken aan light rail Uithof – Mailiebaan – Hilversum centraal – Gooi Huizen – Almere

Gabriël Hoezen|29.01.20|11:56

In dit artikel zie ik wel erg veel slecht onderbouwde oorzaak-gevolgrelaties. Om maar een voorbeeld te noemen: de suggestie dat men voor ‘Utrecht’ de naam Uithoflijn uit frustratie verandert in tramlijn 22. De eerste naam was de projectnaam, de tweede de aanduiding bij de exploitatie. (vergelijk: Noordzuidlijn > M52, Beneluxlijn > C)
De redactie van OV-PRO zou duidelijker moeten maken dat het hier om een puur opiniestuk gaat en niet om een verslag van een onderzoek of een analyse.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.